Terwijl de één zich thuis afzondert voor de buitenwereld, staat de ander rustig in de rij bij de bouwmarkt. In de Albert Heijn staan klanten op 1,5 meter van elkaar te wachten bij de kassa, maar op de markt staan mensen zij aan zij boodschapjes te doen. Sommige mensen verplaatsen verjaardagen, bruiloften en jubilea, terwijl andere gewoon de vrijdagmiddag borrel live met elkaar doorbrengen om het leven te vieren.

Die 1,5 meter afstand leidt tot een enorme afname van het risico dat het virus wordt overgegaan van de één op de andere persoon. Houdt die 1,5 meter afstand!
Premier Mark Rutte

Er tekent zich een groot verschil af van hoe de één en de ander omgaat met deze COVID-19 crisis. Hoe kan dat toch? Begrijpen sommige mensen de ernst van de situatie niet? Of gaan we er juist te gespannen mee om en is een borrel met iemand die geen verschijnselen heeft acceptabel.

De meningen verschillen.

Op de vraag waarom sommige mensen niet veilig thuis blijven heb ik voor alsnog geen goed onderbouwd antwoord, maar wel een idee hierover die ik in relatie zie met een opdracht die ik in 2012 voor Greenpeace heb gedaan. Dus laten we daarmee beginnen.

De vraag die Greenpeace mij stelde was: “Hoe maken we mensen bewust van de noodsituatie in de Noordzee? En hoe kunnen we ze betrekken bij het proces om onze zee te beschermen met zeereservaten?”

Even een kantlijn: de Noodzee oogt als een onaantrekkelijk stuk zee zonder exotisch leven en prachtig koraal. Het lijkt één grote zandplaat met daarop zout water. Echter in werkelijkheid heeft de Noordzee ook een prachtig onderwaterleven, die mede door overbevissing in rap temp is veranderd in een zoute, levenloze modderput. De Noordzee verkeert in een “1-minuut—voor-12”-situatie. But who cares?

Het was een lastige vraag van Greenpeace. Want hoe maken we mensen meer bewust en brengen we verandering teweeg? In het algemeen voelen mensen weinig voor de Noordzee. Vissen, krabben en andere zoutwaterdieren hebben bovendien geen hoog knuffelgehalte. Maar het grootste probleem is dat de Noordzee en het onderwaterleven nog altijd een “ver-van-m’n-bedshow-is”. We voelen ons niet emotioneel verbonden aan de Noordzee. En zolang er nog vis in overvloed verkrijgbaar is en we dus geen persoonlijke gevolgen of ongemak ervaren, who cares?

Dit geldt ook voor andere zaken zoals: ontbossing, klimaatverandering, de bio-industrie, de sweat- shops in Bangladesh, stroperijen, human-traffic enzovoort. We kunnen dit onderhand ook als symbolische gebeurtenissen zien. Omdat het zoveel lijkt te zeggen over hoe we ons verhouden tot de wereld en elkaar.

Het is de hoofdzaak van (non-profit) organisaties om ons emotioneel te verbinden met de gebeurtenis. Want anders gebeurt er niets. We just don’t care (enough).

Hó wacht! We just don’t care is niet helemaal correct. Voor enkelen geldt dit wellicht, maar voor vele helemaal niet! We geven er wel degelijk om en het raakt ons wel, maar er zijn ook redenen waarom we niet of nauwelijks actie ondernemen en veranderen. Ik kan er een paar toelichten.

  • Zeg me wat ik moet doen! We hopen en verwachten dat het probleem door de ander wordt opgepakt en opgelost, zoals de overheid, non-profit organisaties, het bedrijfsleven etc. Of het nu gaat om klimaatverandering of Covid-19. We zijn wel bereid om een steentje bij te dragen, maar we wachten op sturing vanuit de autoriteit. Of een oplossing uit de farmaceutische industrie. Ondertussen gaan velen gewoon door met de dagelijkse gang van zaken.

 

  • Het Calimero-effect! We voelen ons te klein om een verschil te maken. Dat is tevens de reden dat we verwachten dat de ander -een soort grootmacht- het probleem oplost. Daarom haal ik deze quote aan“Never doubt that a small group of thoughtful, committed, citizens can change the world. Indeed, it is the only thing that ever has.” Margaret Mead – antropoloog

 

  • Het onrecht van de vergelijking. Waarom zou ik tijdens de COVID-19 crisis thuis blijven als mijn buurman nog wel gewoon gaat werken? Dit onrecht is ook zichtbaar in bijvoorbeeld het milieu- of immigratiebeleid. Een veel gemaakte opmerking is dat wij in Nederland weer het braafste jongetje van de klas moeten zijn. Maar wat heeft dat nou voor zin als andere landen hier niet in meegaan? Met andere woorden: als de ander niets doet, doen wij ook niets. Of het moet in ieder geval in gelijke mate.

 

  • Prioriteit. Er zijn zoveel dingen die prioriteit lijken te hebben boven wat echt belangrijk is. Thuis blijven als je bedrijf een enorme opdonder krijgt van de crisis? Yeah right!

 

  • Hedonisme en bewuste onwetendheid. De bekendste uitspraak die ik als vegetariër hoor is: “Maar ik vind het gewoon lekker”. Zo is een vrijdagmiddag borrel ook gewoon erg gezellig. En wat maakt één bezoek aan de markt nou uit?

 

  • We neutraliseren de situatie. Het valt allemaal wel mee. Ik overleef de griep waarschijnlijk wel. Ieder jaar is er griep en sterven er mensen. Er overlijden jaarlijks meer mensen aan kanker. We kunnen er toch niets aan doen. It’s meant to be. En misschien is dit allemaal ook wel zo, maar is het ook een excuus om jezelf en anderen in gevaar te brengen?

 

  • Het wantrouwen. Covid-19 is een man-made-virus. Het maakt de rijken rijker. Het gaat alleen maar om de verkoop van vaccins. Etcetera.

 

Er is een overeenkomst in alle bovenstaande punten: het gaat in de basis om ons gevoel en onze gedachten. Hoe wij in de wereld staan als mens. In relatie tot onszelf en de buitenwereld.

Als ik trainingen geef of coach gaat het altijd over verandering. Veranderen we ons voelen en denken, dan verandert ons gedrag. Verandert ons gedrag dan heeft dit handelen effect op onszelf en de buitenwereld. Handelen we anders, dan behalen we andere resultaten. Simpel? Nee absoluut niet. Want ons voelen en denken worden grotendeels aangestuurd door (on)bewuste overtuigingen, zelfbeeld, normen en waarden, geloofsovertuigingen, enzovoort.

Maar ik denk dat het grootste probleem de afstand is. Het is vandaag 23 maart en er zijn 4204 bekende besmettingen en 179 doden in Nederland als gevolg van COVID-19. In mijn directe omgeving is er niemand die besmet is door of overleden aan COVID-19. In principe is het voor mij ook een ‘ver-van’m’n-bed-schow’, ware het niet dat mijn bedrijven er flink onder te lijden hebben in die zin dat een groot deel van de opdrachten op hold zijn gezet. Maar de zieken zelf zie ik alleen op het journaal.

Als er teveel afstand is tussen onszelf en het probleem, onszelf en de ander, dan vinden we het ongelofelijk moeilijk om ons gedrag aan te passen. We zijn nog onvoldoende persoonlijk geraakt. Dat is al tientalen jaren een uitdaging voor Greenpeace, nu ook voor de vluchtelingencrisis en heeft negatieve gevolgen als we kijken naar de mate waarin COVID-19 de kans krijgt te verspreiden.

 

Er is wel een oplossing.

Compassie.
Je bent een onderdeel van het geheel. Alles in het leven staat in relatie tot elkaar.

 

Wat kan je doen aan die sweat-shop? Of de ontbossing in de amazone, de klimaatverandering en de bio-industrie? COVID-19? Het antwoord is relatief simpel, maar ongelofelijk ongemakkelijk, want dit gaat om gedragsverandering: stop met vlees en vis eten, koop geen fast-fashion, consumeer minder en bewust. Blijf thuis. Begrijp dat wat je doet niet alleen invloed heeft op jezelf, maar ook op een ander. Medeleven.

“Je trekt voor en hecht je aan wie naast je staat. Dat is niets om je voor te schamen. Integendeel, het maakt ons mens. Het enige wat we moeten beseffen, is dat die vreemdeling, ver weg, ook familie hebben van wie ze houden. Dat zijn net zo goed mensen”.
Uit ‘De meeste mensen deugen’ van Rutger Bregman (pag.465).

Als je thuis of op 1,5 meter afstand blijft, feestjes afzegt en het ongemak van verandering aangaat doe je dit niet alleen voor jezelf, maar ook voor de ander. Misschien ga jij niet dood aan de griep. Maar degene waar je zojuist naast stond wel. Of degene daarnaast, of daarnaast, of daarnaast. Wellicht is COVID-19 niet te stoppen (daar zijn we het eigelijk al over eens), maar we kunnen wel velen het leed besparen. Er komt een moment dat ons gedrag leidt tot meer slachtoffers dan nodig was. En misschien zijn we dat beslissende moment al voorbij.

Je hoeft er dus niet veel voor te doen om een leven te sparen.
Leef mee. Blijf gewoon thuis.

Anno 2020 is thuisblijven veel makkelijker dan 20 jaar geleden. Boodschappen worden geleverd. WIFI brengt ons in contact met de rest van de wereld. Netflix of andere streamingdiensten zorgen voor vermaak. Je kunt online de meest inspirerende, boeiende en prachtige boeken lezen. En de meeste kunnen vanuit huis ook nog werken. En het allermooist: er is voor velen meer tijd en ruimte voor een goed gesprek.

Nu wordt dit artikel toch ook een statement. Niet geheel belangeloos, noch oordeelvrij. Blijf alsjeblieft thuis. Doe dit voor jezelf. En ook voor de ander.

We are one.

 

Ten slotte.

Ik schreef bovenstaande n.a.v. een vraag van een goede kennis die zijn frustratie uitte over de mensen die nog gewoon naar de markt, Hornbach en vrijdagmiddagborrels gaan. Hoezo doen ze dit? Ik heb getracht hier antwoord op te geven, maar niets is zo complex als de mens. Het gaat niet alleen om angst of hedonisme. Niet om kortzichtigheid of wantrouwen. Het gaat om heel veel meer. Of misschien wel een combinatie van dit alles.

Als coach en iemand die het menselijk gedrag graag bestudeert is dit een uniek moment in de tijd en verwacht er nog veel over schrijven, te bestuderen en te reflecteren. Ik heb net als de ander geen idee waar dit allemaal goed voor is. Of waar we als wereld over een jaar staan. Maar als ik iets heb geleerd is dit het: iedere crisis heeft zijn eigen lessen en wijsheid. Laat dit moment niet zomaar aan je voorbij gaan. Ga niet alleen harder werken om te overleven. Laat de angst niet overheersen, noch de onverschilligheid prevaleren. Maar stel jezelf af en toe een vraag: waar ben ik nou mee bezig?

Heb je in deze bizarre tijd interesse of behoefte aan coaching? Dan hoor ik het graag. Voorheen zag ik je graag in mijn praktijk, maar nood breekt wet. Nu coach ik tijdelijk online via Facetime, Skype of Zoom.

Ps. als ondernemer is dit opnieuw een hele uitdagende periode. En ieder heeft daar zijn eigen weg en ontwikkeling in te gaan. Maar als ik iets wil meegeven dan is het dit:

“Als je altijd gefocust bent op wat je niet onder controle hebt, zul je je overweldigd voelen. Je zult je angstig voelen. Je zult je gefrustreerd voelen. Je zult je gestrest voelen. Je moet je concentreren op wat je wel kunt beheersen, in plaats van wat je niet kunt beheersen.