Afgelopen week luisterde ik naar een interview met Eva Eger. Ze overleefde de holocaust en is auteur van het boek The Choice, waarin ze het volgende prachtige inzicht deelde;

“It’s not always about what someone did. But about what someone didn’t do.

Ze refereerde hier naar de vele mensen die joelend of in stilte langs de weg hebben gestaan toen zij met vele andere Joden werd afgevoerd. Niemand stak een vinger uit. Uit angst, vervreemding, indoctrinatie, oordeel, woede enzovoort.

Niemand deed iets. Niemand.

Als coach kom ik met regelmaat in aanraking met de pijn van negatie, ofwel ontkenning. De ontkenning van een deel of geheel van het wezen, de mens zelf. Eva Eger kan deze ervaring glashelder voor zich halen en benoemen. De mensen die aan de zijde van de weg stonden en bewust niets deden. Ze ontkenden haar mens-zijn. Afgevoerd als vee naar het slachthuis.

Toch is het in de praktijk soms heel lastig om het beeld van ontkenning helder te zien wanneer de ander niet met opzet, maar vanuit een onvermogen ontkent. Ik herinner me een belangrijk moment in een van mijn eigen leer-therapiesessies waarin de therapeut de woorden passieve negatie gebruikte in relatie tot mijn ouders. Er was voor mij sprake van een stuk ontkenning, maar mijn ouders hebben dit nooit bewust ingezet. Ik kon ze nergens de schuld van geven, maar ik voelde wel een pijn. Om niet echt gezien en gehoord te worden. Ik begreep opeens dat ik geen schuldige nodig had om de pijn te voelen. 

Of er nu opzet speelt of niet, de ontkenning van wie we zijn brengt ons veelal terug naar de kindertijd. Als kind doen we alles, ja alles, voor de liefde en erkenning van onze ouders. Alice Miller heeft hier een prachtig boek over geschreven: het drama van het begaafde kind. 

“The child has a primary need to be regarded and respected as the person he really is at any given time.”
Alice Miller

Wanneer het kind de oprechte en onvoorwaardelijke liefde en erkenning van de ouders of opvoeders niet krijgt, gaat ze haar gedrag aanpassen om dat wat gemist wordt te compenseren. Er vindt een afsluiting plaats van het gevoel om, datgeen wat zo’n pijn doet, dragelijk te maken. Voor een kind gaat dit om overleven. 

Maar deze aanpassing vraagt z’n tol. Door het afsluiten van het gevoel, sluiten we een deel van onszelf af. De stroom van levensenergie stopt. En in de plaats daarvan ontstaat gedrag zoals pleasen, ontwijking, conflict zoeken, overdracht. En op latere leeftijd bijvoorbeeld projectie en verslaving. De leegte die op zielsniveau is ontstaan proberen we op te vullen.

Tevergeefs. 

Geen enkele ouder is perfect en kan het kind in zijn of haar meest pure en authentieke verschijning zien en in waarde laten. Simpelweg omdat de ouder de authenticiteit en éénheid in zichzelf ook niet volledig herkent en erkent. Er ligt bij ieder mens een deel van zichzelf in de schaduw, wat nog ongezien, ongekend en ongeliefd is. We zijn ten slotte allemaal continue in ontwikkeling. 

Ieder kind en daarmee iedere volwassene heeft min of meer te maken met de ontkenning van zichzelf. Deze ontkenning en het aanpassingsgedrag aan de buitenwereld houdt stand totdat de volwassene dit patroon zelf weet te doorbreken. 

Dit patroon doorbreken gaat niet zonder bewustwording en het vervolgens doorleven en doorvoelen van de pijn die we als kind hebben ervaren. We moeten dus terug, het verleden tegemoet treden en inzien dat het verleden zich continue in het heden blijft afspelen. Pas wanneer we als volwassenen het verleden opnieuw beleven als het kind, kan men hier betekenis aan geven. 

“Wanneer je de pijn doorvoelt ontstaat er innerlijk ruimte. En het belangrijkste hierin is dat je jezelf ziet. Het innerlijke kind door de eigen volwassen ogen wordt gezien. En hier een vorm van liefde, erkenning en acceptatie ontstaat.”
Chadia Loman – Rebalancer

Betekenis geven is voor mijzelf niet zoiets als een plekje geven of het accepteren. Als je ergens betekenis aan geeft wordt het waarde-vol. Er wordt waarde gegeven aan het trauma. Op dat moment transformeert de ruwe steen in een diamant en mag het ontluikende en kwetsbare krachtige potentieel vrijkomen. De levensenergie stroomt opnieuw vanuit het unieke zelf. Hierdoor wordt het verleden niet vergeten, maar geheeld en geïntegreerd in het heden.

“De betekenis kan pas ontraadseld worden wanneer men erin slaagt verband te leggen tussen de oorspronkelijke situatie en de thans ondergane intense gevoelens.”
Alice Miller – Het Drama van het begaafde kind.

Net zoals het heden is ook ons verleden niet feitelijk maar een perceptie. Het is belangrijk om de ervaring van het kind niet te bagatelliseren, kleiner te maken of te ontkennen. Ik hoor met regelmaat een klant zeggen dat wat is gebeurd niet zoveel voorstelt, allemaal wel meevalt of niet zo bedoeld is. Zo wordt opnieuw de bescherming van het kind en-/of de ouder ingezet, met ontkenning van het kind en zijn wezenlijke ervaring als gevolg. 

Het idealiseren of rechtvaardigen van het verleden is tevens een valkuil om dat wat er echt speelt te ontkennen. En daarmee de ervaring van het kind te ontkennen. Natuurlijk ben je zeer zelfstandig en volwassen als je als kind de verantwoording van de ouders moest dragen. Natuurlijk kan je jezelf heel goed vermaken als je ouders geen tijd voor je hadden. Dit lijken prachtige volwassen kwaliteiten, maar zijn helaas -te vroeg- ontwikkeld vanuit noodzaak. De pijn wordt weggeduwd door de cognitie en het ontkende deel van het zelf ligt nog steeds in de schaduw. Te wachten, om ervaren te worden.

Het is dus de kunst om het verleden te zien en ervaren zoals deze voor het kind is geweest.

Voelen is hier het geheim. We kunnen als volwassenen geen wezenlijke transformatie maken vanuit cognitie, inzicht en begrijpen. We moeten het kindstuk doorvoelen. 

Het (door)voelen is wat de angst aanjaagt. Want we zijn een leven lang bezig om het gevoel uit de weg te gaan. Het ging tenslotte om overleven. Als volwassene vraagt het moed en vertrouwen om dit gevoel toe te staan. Om te beseffen dat wat als kind ondraaglijk was, als volwassene gedragen kan worden.

Als je het gevoel hebt dat er ‘iets’ speelt in je leven maar je krijgt je vinger er niet op. Of je voelt een frustratie, verdriet of verlangen maar komt hier niet verder mee. Je zit vast in je hoofd of je zit ‘vast’ in een leven wat niet eigen aanvoelt, wat een herhaling is van het alledaagse. Of je voelt diep van binnen dat je met jezelf aan de slag moet omdat ‘dit het niet kan zijn’. Neem dan contact op met iemand die jou kan helpen een stapje verder te komen.

Als je het alleen kon, had je het allang gedaan..
Trust me. 

Het is aan te raden dit proces aan te gaan onder begeleiding van een professional.

De begeleidende therapeut / coach moet zelf ook bekend zijn met het proces van pijn en transformatie om werkelijk in de nabijheid te kunnen blijven van de klant gedurende dit soort indrukwekkende en betekenisvolle processen en transformaties. Of zoals Alice Miller zegt: ,,we moeten als therapeut / coach ook ons eigen verleden emotioneel leren kennen”.

  • Kies altijd voor een erkende, geschoolde en gecertificeerde coach / therapeut.
  • Kies voor iemand bij wie je je wilt en kunt openen. En wie je jouw verhaal toevertrouwd, hoe lastig dit ook is. 
  • Kies voor jezelf. Ga de confrontatie met jezelf aan. En kies voor een coach / therapeut die jou hierin begeleidt. Let op: een coach / therapeut die jou begrijpt, helpt, meebeweegt, de pijn verzacht, is zelden de beste voor jouw proces.

It’s the road less traveled, and that will make all the difference.